Gaetano Moroni, „Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da San Pietro ai nostri giorni (…)” (88 t., 44 vol.) [1840-1858]

Są książki cenne. Są książki rzadkie. Są również dzieła, które przez pokolenia wyznaczały standardy badań nad historią Kościoła i do dziś pozostają niezbędnym narzędziem pracy historyków. Do tej grupy bez wątpienia należy Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica Gaetana Moroniego, czyli monumentalna encyklopedia, uznawana za jedno z największych przedsięwzięć wydawniczych XIX wieku poświęconych dziejom Kościoła katolickiego.

Oferowany egzemplarz obejmuje 88 tomów oryginalnego wydania weneckiego, zachowanych w jednolitej, solidnej oprawie introligatorskiej. Jest to zespół o wyjątkowych walorach naukowych, kolekcjonerskich i bibliotecznych, reprezentujący jedno z najważniejszych dzieł dziewiętnastowiecznej historiografii kościelnej.

I. DZIEŁO MORONIEGO

Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica ukazywało się w Wenecji w latach 1840-1861. W zamyśle autora miało być wszechstronnym kompendium wiedzy o Kościele katolickim, jednak zakres przedsięwzięcia szybko przekroczył pierwotne założenia. Początkowo planowano wydanie trzydziestu tomów, następnie sześćdziesięciu, ostatecznie zaś dzieło rozrosło się do 103 tomów, uzupełnionych później sześcioma tomami indeksów. Już sama skala tego projektu czyni go jednym z najbardziej imponujących osiągnięć dziewiętnastowiecznej edytorstwa kościelnego.

Autorem słownika był Gaetano Moroni Romano (1802-1883), urzędnik Dworu Papieskiego, związany z administracją Stolicy Apostolskiej za pontyfikatów Grzegorza XVI i Piusa IX. Dzięki pełnionej funkcji posiadał bezpośredni dostęp do archiwów Kurii Rzymskiej oraz licznych materiałów źródłowych, z których znaczna część pozostawała poza zasięgiem współczesnych mu badaczy. To właśnie ten wyjątkowy dostęp do dokumentacji sprawił, że wiele opracowanych przez niego haseł zachowuje wysoką wartość źródłową również dziś.

Moroni nie zamierzał stworzyć jedynie słownika biograficznego ani klasycznej encyklopedii. Jego ambicją było opracowanie możliwie pełnego obrazu Kościoła katolickiego, jego instytucji, historii, liturgii, administracji i kultury. W rezultacie powstało dzieło obejmujące tysiące haseł poświęconych papieżom, kardynałom, biskupom, zakonom, diecezjom, soborom, bazylikom, sanktuariom, relikwiom, świętym, urzędom Kurii Rzymskiej, heraldyce kościelnej, archeologii chrześcijańskiej, historii Rzymu oraz niezliczonym osobom i wydarzeniom związanym z dziejami Kościoła.

Szczególną wartość przedstawiają obszerne opracowania dotyczące Dworu Papieskiego, Kurii Rzymskiej oraz ceremoniału papieskiego. Moroni opisał nie tylko strukturę administracyjną Stolicy Apostolskiej, lecz również przebieg uroczystości papieskich, organizację Cappella Pontificia, kompetencje poszczególnych urzędów oraz liczne aspekty liturgii papieskiej. Wiele z tych informacji opiera się na materiałach archiwalnych i praktyce administracyjnej epoki, dzięki czemu pozostaje cennym świadectwem funkcjonowania Kościoła w XIX wieku.

Do dziś Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica pozostaje jednym z podstawowych punktów odniesienia dla badaczy historii Kościoła, papiestwa i Kurii Rzymskiej. Choć część dawnych ustaleń została zweryfikowana przez współczesną historiografię, ogrom zgromadzonego materiału, bogactwo cytowanych źródeł oraz szczegółowość opracowania sprawiają, że dzieło Moroniego nadal należy do najważniejszych narzędzi badawczych w tej dziedzinie. Szczególnie w zakresie historii ceremoniału papieskiego wiele informacji zebranych przez autora nie zostało później przedstawionych w równie obszernym i systematycznym opracowaniu.

II. OFEROWANY EGZEMPLARZ

Przedmiotem oferty jest zespół obejmujący 88 tomów oryginalnego wydania Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica Gaetana Moroniego, opublikowanych w Wenecji w latach 1840–1858. Całość została oprawiona w 44 jednolite woluminy introligatorskie, z których każdy zawiera dwa kolejne tomy dzieła.

Oferowany komplet obejmuje hasła od A do V(eg). Brakuje tomów LXXXIX–CIII, zawierających końcową część alfabetu – od V(ei) do Z. Biblioteka, z której pochodzi egzemplarz, nie uzupełniła tej części wydawnictwa. Warto jednak zaznaczyć, że brakujące tomy zostały zdigitalizowane i są obecnie dostępne w otwartym dostępie (Open Access), dzięki czemu korzystanie z dzieła nie jest w praktyce ograniczone.

Egzemplarz pochodzi z dawnej biblioteki naukowej i zachował historyczną proweniencję w postaci pieczęci własnościowych oraz sygnatur bibliotecznych. Są one świadectwem wieloletniego funkcjonowania kompletu w profesjonalnym księgozbiorze i stanowią typową cechę egzemplarzy o charakterze naukowym.

Największym atutem oferowanego zespołu jest jego jednolita oprawa introligatorska. Wszystkie woluminy posiadają identyczne płócienne okładziny oraz złocone napisy na grzbietach, dzięki czemu tworzą spójną, reprezentacyjną całość. Tego rodzaju jednolite opracowanie introligatorskie znacząco podnosi walory użytkowe i estetyczne kompletu, a jednocześnie zapewnia znacznie większą trwałość niż oryginalne oprawy broszurowe.

Stan zachowania należy określić jako bardzo dobry.

Oprawy są mocne, stabilne i zachowane w jednolitej formie, wykazując jedynie niewielkie ślady użytkowania oraz naturalnego starzenia materiałów. Złocenia na grzbietach pozostają czytelne, a wszystkie woluminy zachowują zgodność pod względem wysokości, kolorystyki oraz sposobu wykonania opraw.

Bloki książek są zwarte i dobrze osadzone. Papier, mimo charakterystycznego dla XIX wieku naturalnego przyciemnienia, pozostaje czysty i dobrze zachowany. Druk jest wyraźny, marginesy zachowały pierwotne proporcje, a wewnątrz nie stwierdzono współczesnych notatek ani podkreśleń.

Komplet jest w pełni gotowy do dalszego użytkowania i nie wymaga żadnych prac introligatorskich ani konserwatorskich.

III. WALORY KOLEKCJONERSKIE

Na współczesnym rynku antykwarycznym kompletne lub niemal kompletne zespoły Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica pojawiają się stosunkowo rzadko. W większości przypadków są to egzemplarze zachowane w oryginalnych dziewiętnastowiecznych oprawach broszurowych, które po blisko dwóch stuleciach często wymagają kosztownych zabiegów konserwatorskich lub pełnej oprawy introligatorskiej.

Spotykane są również pojedyncze tomy oprawione wtórnie, jednak zazwyczaj pochodzą one z różnych bibliotek i różnią się formatem, materiałem, kolorem oraz sposobem wykonania opraw. Skompletowanie z nich jednolitego, estetycznego zespołu liczącego kilkadziesiąt woluminów jest przedsięwzięciem niezwykle czasochłonnym i kosztownym.

Oferowany egzemplarz stanowi pod tym względem wyjątkowo atrakcyjną propozycję. Jednolita oprawa zapewnia nie tylko wysokie walory estetyczne, lecz również trwałość oraz wygodę codziennego użytkowania. Dodatkowym atutem jest oprawienie dwóch tomów w jednym woluminie, dzięki czemu całość liczy 44 woluminy, zajmuje mniej miejsca na półce i jest znacznie wygodniejsza w przechowywaniu oraz korzystaniu niż komplet zachowany w oryginalnych broszurach.

Zarówno ze względu na stan zachowania, jak i jednolitość opracowania introligatorskiego, oferowany zespół stanowi wartościową propozycję dla kolekcjonera, biblioteki naukowej, instytutu badawczego czy muzeum, poszukujących reprezentacyjnego egzemplarza jednego z najważniejszych dzieł dziewiętnastowiecznej historiografii kościelnej.

III. ZAWARTOŚĆ DZIEŁA

Jednym z największych walorów Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica jest niezwykła rozpiętość tematyczna. Moroni stworzył dzieło, które daleko wykracza poza ramy klasycznej encyklopedii kościelnej. Jego zamiarem było zgromadzenie w jednym miejscu możliwie pełnej wiedzy dotyczącej Kościoła katolickiego, Stolicy Apostolskiej oraz Państwa Kościelnego.

Na kartach słownika znalazły się tysiące haseł poświęconych papieżom, kardynałom, biskupom, świętym, zakonom, diecezjom, soborom, bazylikom, sanktuariom, relikwiom, instytucjom kościelnym oraz historii chrześcijaństwa. Obok krótkich not biograficznych czy definicji występują rozbudowane opracowania przypominające samodzielne monografie, często liczące kilkanaście, a niekiedy nawet kilkadziesiąt stron.

Szczególne miejsce zajmują zagadnienia związane z funkcjonowaniem Stolicy Apostolskiej. Moroni szczegółowo opisuje strukturę Kurii Rzymskiej, urzędy papieskie, administrację Państwa Kościelnego, dzieje poszczególnych kongregacji oraz organizację Dworu Papieskiego. Dla historyków są to jedne z najcenniejszych partii całego dzieła, gdyż autor korzystał z materiałów źródłowych oraz doświadczenia zdobytego podczas wieloletniej służby w administracji papieskiej.

Wyjątkową wartość przedstawiają również hasła dotyczące liturgii i ceremoniału papieskiego. Czytelnik znajdzie tu opisy uroczystości sprawowanych przez papieży, organizacji Cappella Papale, symboliki insygniów, obowiązków poszczególnych urzędników oraz zasad obowiązujących podczas najważniejszych ceremonii Stolicy Apostolskiej. Do dziś jest to jedno z najbardziej obszernych opracowań tego zagadnienia.

Nie mniej istotną część słownika stanowią opracowania poświęcone historii lokalnych Kościołów, diecezji, klasztorów, zakonów i sanktuariów z całego świata. Dzięki temu Dizionario nie ogranicza się do historii papiestwa, lecz stanowi wszechstronne kompendium wiedzy o dziejach Kościoła powszechnego.

Na szczególną uwagę zasługuje także bogactwo materiału bibliograficznego. Niemal każde większe hasło odwołuje się do wcześniejszych autorów, dokumentów oraz drukowanych źródeł, czyniąc z dzieła Moroniego nie tylko encyklopedię, lecz również przewodnik po dziewiętnastowiecznej historiografii kościelnej.

Pomimo upływu ponad półtora wieku Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi badawczych dla historyków Kościoła, liturgistów, kanonistów oraz badaczy dziejów papiestwa. W wielu obszarach, zwłaszcza dotyczących organizacji Kurii Rzymskiej i ceremoniału papieskiego, do dziś nie powstało równie obszerne i systematyczne opracowanie.

IV. RZADKOŚĆ I ZNACZENIE

Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica od ponad półtora wieku należy do podstawowych dzieł poświęconych historii Kościoła katolickiego. Mimo swojej rangi na rynku antykwarycznym pojawia się stosunkowo rzadko, zwłaszcza w postaci dużych, jednolitych zespołów zachowanych w dobrym stanie.

Oferowany komplet wyróżnia się nie tylko znacznym stopniem zachowania dzieła, lecz przede wszystkim jednolitą oprawą introligatorską obejmującą cały zespół. W praktyce większość egzemplarzy dostępnych na rynku występuje w oryginalnych broszurach wydawniczych lub w przypadkowych oprawach pochodzących z różnych bibliotek. Zestawienie z nich estetycznego, spójnego kompletu wymaga wieloletnich poszukiwań oraz znacznych nakładów finansowych.

Istotnym atutem jest również biblioteczna proweniencja egzemplarza. Przez dziesięciolecia komplet pozostawał częścią naukowego księgozbioru, dzięki czemu zachował się w stabilnym stanie i uniknął intensywnego użytkowania, które często spotyka podobne wydawnictwa znajdujące się w rękach wielu kolejnych właścicieli.

Na uwagę zasługuje także dostępność dzieła w Polsce. Według katalogów NUKAT oraz FIDES największy i jedyny odnotowany zespół znajduje się w zbiorach Biblioteki Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu i obejmuje 55 tomów. Katalogi te nie wykazują natomiast kompletnego egzemplarza znajdującego się w krajowych bibliotekach. Oferowany zespół liczący 88 tomów należy zatem do największych zachowanych części tego monumentalnego wydawnictwa dostępnych obecnie w Polsce.

Dla bibliotek naukowych, instytutów badawczych, seminariów duchownych oraz zaawansowanych kolekcji prywatnych jest to propozycja o wyjątkowej wartości. Łączy bowiem znaczenie naukowe dzieła z wysokim stanem zachowania, jednolitym opracowaniem introligatorskim oraz rzadko spotykaną dostępnością na krajowym rynku antykwarycznym.

V. CENA

Cena oferowanego kompletu odpowiada zaledwie 49,5 zł za każdy z 88 tomów (czyli 99 zł za wolumin).

Biorąc pod uwagę rangę dzieła, bardzo dobry stan zachowania, jednolitą oprawę introligatorską oraz fakt, że podobne zespoły pojawiają się na rynku niezwykle sporadycznie, jest to oferta o wyjątkowo korzystnym stosunku wartości do ceny. Co istotne, 49,5 zł za tom to kwota istotnie niższa od cen, za jakie na zagranicznych rynkach antykwarycznych oferowane są pojedyncze tomy tego dzieła, często zachowane w znacznie gorszym stanie.

VI. WYSYŁKA

Wysyłkę na terenie Polski realizujemy za pośrednictwem InPost (Paczkomaty oraz Kurier InPost).

Ze względu na wartość oferowanych obiektów przesyłka jest starannie zabezpieczana na czas transportu, z wykorzystaniem odpowiednich materiałów ochronnych.

W przypadku wysyłki zagranicznej prosimy o kontakt przed dokonaniem zakupu w celu ustalenia kosztów, sposobu dostawy oraz możliwości ubezpieczenia przesyłki.

VII. DANE BIBLIOGRAFICZNE

Pozycja	Opis
Autor	Gaetano Moroni Romano (1802-1883) – watykański urzędnik, historyk i encyklopedysta, wieloletni pracownik administracji papieskiej za pontyfikatów Grzegorza XVI i Piusa IX.
Pełny tytuł	Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da San Pietro ai nostri giorni, specialmente intorno ai principali santi, beati, martiri, padri, ai sommi pontefici, cardinali e più celebri scrittori ecclesiastici, ai varii gradi della gerarchia della chiesa cattolica, alle città patriarcali, arcivescovili e vescovili, agli scismi, alle eresie, ai concilii, alle feste più solenni, ai riti, alle cerimonie sacre, alle cappelle papali, cardinalizie e prelatizie, agli ordini religiosi, militari, equestri ed ospitalieri, non che alla corte e curia romana ed alla famiglia pontificia, ec. ec. ec., compilato da Gaetano Moroni Romano primo aiutante di camera di Sua Santità.
Miejsce wydania	Wenecja (Venezia).
Wydawca	Tipografia Emiliana.
Lata wydania oferowanego kompletu	1840-1858.
Lata wydania całego dzieła	1840-1861.
Zakres oferowanego egzemplarza	Tomy I-LXXXVIII, obejmujące hasła od A do V(eg).
Brakujące tomy	Tomy LXXXIX–CIII (hasła od V(ei) do Z). Zostały zdigitalizowane i są dostępne w otwartym dostępie (Open Access).
Objętość	88 tomów oprawionych w 44 woluminy (po dwa tomy w jednym woluminie).
Format bibliograficzny	8° (octavo).
Język	Włoski.
Oprawa	Jednolita, solidna oprawa introligatorska płócienna z tłoczonymi i złoconymi napisami na grzbietach. Wszystkie woluminy tworzą estetycznie spójny komplet.
Stan zachowania	Bardzo dobry. Oprawy mocne i stabilne, bloki książek zwarte, druk czytelny. Egzemplarz nie wymaga żadnych prac konserwatorskich ani introligatorskich.
Proweniencja	Dawna biblioteka naukowa. Zachowane historyczne pieczęcie własnościowe oraz sygnatury biblioteczne dokumentujące pochodzenie egzemplarza.
Tematyka	Historia Kościoła katolickiego, papiestwo, Kuria Rzymska, liturgia, ceremoniał papieski, administracja Państwa Kościelnego, prawo kanoniczne, zakony, diecezje, hagiografia, archeologia chrześcijańska, heraldyka kościelna oraz historia Rzymu.
Charakter dzieła	Monumentalna encyklopedia historyczno-kościelna obejmująca tysiące haseł, z których wiele ma charakter rozbudowanych studiów monograficznych opartych na źródłach archiwalnych.
Znaczenie naukowe	Jedno z największych przedsięwzięć wydawniczych XIX wieku poświęconych historii Kościoła katolickiego. Do dziś pozostaje podstawowym punktem odniesienia dla badań nad dziejami papiestwa, Kurii Rzymskiej oraz ceremoniału papieskiego.
Źródła wykorzystane przez autora	Opracowanie powstało w oparciu o bogaty materiał archiwalny, dokumenty Stolicy Apostolskiej, wcześniejszą literaturę historyczną oraz doświadczenie autora zdobyte podczas wieloletniej pracy w administracji papieskiej.
Walory kolekcjonerskie	Jednolita oprawa całego zespołu, bardzo dobry stan zachowania oraz znaczny stopień kompletności sprawiają, że jest to egzemplarz o wysokiej wartości kolekcjonerskiej i bibliotecznej.
Rzadkość rynkowa	Tak obszerne i jednolicie oprawione zespoły pojawiają się na rynku antykwarycznym sporadycznie. Zdecydowana większość zachowanych egzemplarzy występuje pojedynczo lub w niejednolitych oprawach pochodzących z różnych bibliotek.
Przeznaczenie	Polecany bibliotekom naukowym, uniwersytetom, seminariom duchownym, instytutom badawczym, muzeom oraz zaawansowanym kolekcjonerom specjalizującym się w historii Kościoła, liturgii, papiestwa i ceremoniału papieskiego.
Szczególnie cenne dla badaczy	Dzieje Kurii Rzymskiej, Dworu Papieskiego, Cappella Pontificia, liturgii papieskiej, ceremoniału, urzędów Stolicy Apostolskiej, konklawe, bazylik papieskich oraz historii Państwa Kościelnego.
Najważniejsze hasła	Papieże, kardynałowie, biskupi, kongregacje rzymskie, urzędy papieskie, bazyliki, sanktuaria, zakony, sobory, święci, relikwie, ceremonie papieskie, liturgia, archeologia chrześcijańska, heraldyka kościelna.
Wartość użytkowa	Dzięki oprawieniu dwóch tomów w jednym woluminie komplet zajmuje mniej miejsca na półce, jest wygodniejszy w użytkowaniu i znacznie trwalszy od egzemplarzy zachowanych w oryginalnych broszurach wydawniczych.
Porównanie rynkowe	Cena oferowanego egzemplarza odpowiada około 49,5 zł za tom, czyli mniej niż ceny osiągane przez pojedyncze tomy tego dzieła na zagranicznych rynkach antykwarycznych, gdzie egzemplarze, często zachowane w słabszym stanie, oferowane są za kwoty istotnie wyższe w przeliczeniu na jeden tom.
Znaczenie dla kolekcji	Egzemplarz stanowi reprezentacyjny fundament biblioteki specjalizującej się w historii Kościoła, liturgii, ceremoniale papieskim lub dziejach Stolicy Apostolskiej. Ze względu na skalę opracowania i zakres tematyczny może pełnić rolę podstawowego kompendium źródłowego w specjalistycznym księgozbiorze.
Słowa kluczowe	Papież, Watykan, Stolica Apostolska, Kuria Rzymska, Państwo Kościelne, historia Kościoła, liturgia, ceremoniał papieski, Vaticanum, hagiografia, archeologia chrześcijańska, zakony, kardynałowie, biskupi, heraldyka kościelna, bibliografia kościelna, XIX wiek, źródła historyczne.
Rekomendowany odbiorca	Antykwariaty specjalistyczne, biblioteki akademickie, wydziały teologiczne i historyczne, instytuty liturgiczne, archiwa kościelne, muzea oraz prywatni kolekcjonerzy budujący księgozbiór o charakterze naukowym i bibliofilskim.